Eerder vandaag stelden Wirken, Duisenberg Mohandis en Van den Boom in De Volkskrant dat studenten collegegeld per vak zouden moeten kunnen betalen als ze dat willen. Hun idee en het experiment daarmee in Amsterdam zijn interessante ontwikkelingen die ik met interesse zal gaan volgen. Toch kijk ik er met heel veel zorg naar. Een algemene ontwikkeling naar een systeem waarin studenten alleen maar losse vakken volgen en niet meer een samenhangende opleiding, is geen goed idee, om meerdere redenen.

Uit vele onderzoeken blijkt dat studenten die voltijds studeren, deel gaan uitmaken van de community van hun instelling. Dat is een sleutel voor studiesucces. Juist de binding met hun universiteit, met docenten en andere studenten, zorgt ervoor dat ze zich betrokken voelen en zichzelf volledig inzetten voor hun eigen opleiding en ontwikkeling. Maar het zorgt er ook voor dat ze in aanraking komen met studenten van andere opleidingen, dat ze breder kijken en kiezen, en dat ze zich ontwikkelen.

Een mooi voorbeeld van succes zijn de zelfstandige studententeams van Delft, Eindhoven en Twente die de eerste plaatsen bezetten op de afgelopen World Solar Challenge in Australië, met hun auto’s op zonne-energie. Die zijn juist ontstaan door betrokken voltijds studenten, vanuit verschillende studierichtingen, ondersteund door docenten en het netwerk van de universiteiten.

Het laten betalen per vak, zal ertoe leiden dat studenten zich in veel mindere mate onderdeel voelen van hun community. Dit zal hun leervermogen hinderen en hun ontwikkeling belemmeren. Juist het stimuleren van de leeromgeving door kleinschalige intensieve interactie tussen docenten en studenten en tussen studenten onderling heeft bij de (technische) universiteiten de afgelopen jaren erg veel aandacht gehad en heeft tot goede resultaten geleid.

De TU Eindhoven heeft enkele jaren terug haar bacheloronderwijs geheel vernieuwd, en aansluitend ook de masteropleidingen. Daarbij staat keuzevrijheid centraal, maar wel met intensieve coaching, onder meer om ervoor te zorgen dat er goede, coherente programma’s worden samengesteld. Die aanpak is op allerlei manieren een succes. Studenten kiezen niet alleen breder dan voorheen, maar nemen ook vaker deel aan multidisciplinaire projecten, en ze zijn succesvoller in het afronden van hun studie. Binnen het huidige systeem van financiering is flexibiliteit dus mogelijk, en hiervoor is geen complexe bureaucratie van betalingen per studiepunt nodig.

Samenhang is een ander punt van zorg bij vrije keuze. Curricula van universitaire opleidingen zijn weloverwogen samengesteld. Je kunt daar niet naar willekeur losse elementen uit halen. Een opleiding is meer dan een snackautomatiek waar je naar gelieve een gerecht uit kunt halen.

Overigens is er een alternatief pad mogelijk om studenten de tijd te geven om tijdelijk andere activiteiten te ontplooien: geef ze de mogelijkheid om per semester onderwijs te volgen. Dat is een veel eenvoudiger oplossing, met minder administratieve werklast, en met behoud van samenhang in de opleiding. Er moet dan een oplossing worden gevonden voor het feit dat studenten dan formeel de student-status verliezen als zij een semester niet ingeschreven zijn aan de universiteit, wat gevolgen heeft voor bijvoorbeeld hun ov-jaarkaart en hun ziektekostenverzekering. Ik zou het toejuichen als hierover initiatieven door de Kamer zouden worden genomen.

Bovenstaande opinie is in vrijwel ongewijzigde vorm geplaatst in De Volkskrant op 16 december 2015. Studenten reageren inmiddels ook in De Volkskrant dat dit studenten belemmert om juist iets extra’s te doen.